-
Titolo
-
it
Capitoli di Palazzo Adriano
-
Data di inizio
-
3 marzo 1482
-
Ambiti e contenuto
-
Capitoli per il popolamento di Palazzo Adriano
-
Segnatura o codice identificativo
-
Archivio di Stato di Palermo, Registro di Notar Lorenzo di Silvestro, vol. 143, fo. 40-43
-
Condizioni che regolano l'accesso
-
pubblico
-
Soggetto conservatore
-
Archivio di Stato di Palermo
-
Trascrizione
-
it
In nomine domini nostri Jean Christi, anno eiusdem dominico Incarnacionis MCCCCLXXXII, mense Marcii, IIJ° eiusdem mensis, X° Indictionis, regnante serenissimo atque invictissimo domino, domino nostro Rege Ferdinando, inclito Dei gratia Rege Aragonum, Sicilie citra et ultra Farum, Hierusalem etc., Legionis, Tholedi, Valentie, Granate, Galicie, Maioricarum, Siviglie, Sardinie, Cordube, Corsice, Murcie, Jaennis, Algarbie, Gibraltaris et insularum Canarie, comite Barchinone, domino Biscaglie et Moline, duce Athenarum et Neopatrie, comite Rossilionis et Ceritanie, Oristanique marchione et Goceani, regni vero eiusdem Sicilie citra Farum sui sacri regiminis anno XXXVIIIIJ°, feliciter
amen.
Nos Iohannes de Cathania Iudex Terre Corleonis, et Laurentius de Silvestro regia auctoritate per totam vallem Mazariae dicti Regni Sicilie publicus tabellio, et testes subscripti ad hoc vocati specialiter et rogati, presenti scripto publico notum facimus et testamur quod hoc fuit et est transumptum bene, fideliter et legaliter sumptum et redactum per me notarium predictum, ad petitionem et instantiam omnium et singularum habitatorum Terre seu Casalis Palacii Adriani, ex quodam alio transumpto originali transumptato ad instantiam eorumdem habitatorum per manus egregii notarii Henrici de Baldo publici Terre Bibone, cum auctoritate nobilis Antonii de Barberi Iudicis eiusdem Terre, ex originali contracto celebrato olim inter quondam magnificum et spectabilem dominum Iohannem de Villaragut regium militem et baronem terre Prizi et dicti Palacii Adriani, olim XVII° mensis maii, XV Indictionis 1482, quod quidem transumptum per dictos habitatores nobis exhibitum vidimus et legimus
diligenter, illudque omni prorsus vitio atque suspicionis carere reperimus, iudiciaria auctoritate interposita per manus mei predicti notarii in presentem publicam formam redegimus, cuius tenor in omnibus et per omnia talis est:
In nomine domini Amen. Anno dominico Incarnationis 1482 [ind. 1481], mense marcii, die vero XIIJ eiusdem mensis, prime Indictionis, regnante serenissimo, illustrissimo principe Ferdinando domino nostro, Dei gratia rege Castelle, Aragonum, Sicilie, Navarre, Maioricarum, Sardinie, Corsice, comite Barchinone, duce Athenarum et Neopatrie ac comite Rossilionis et Ceritanie, regnorum vero sui regiminis anno IIJ°, feliciter Amen. Nos Antonius de Barberi Iudex terre Bibone, Henricus de Baldo notarius infrascriptus et testes subscripti, ad hoc vocati specialiter et rogati, presenti scripto publico notum facimus et testamur quod [hoc] est quoddam transumptum bene et legaliter sumptum, ex quodam originali contractu, apud acta mei infrascripti et predicti notarii redacto, conventionis facto per magnificum et spectabilem dominum Ioannem de Villaraut militem Georgio de Bonacasa greco, circa habitationem loci seu Casalis vocati lu Palazu di Adrianu de pertinentiis terre Prici, cuius tenor talis est:
Die XVIII mensis Maii, XV° Indictionis 1482. Cum magnificus et spectabilis dominus Ioannes de Villaraut miles, dominus terre Prici ac regni Sicilie
Magister Racionallus habens animum, propositum et voluntatem habitare, augmentare et incolere locum seu Casale Castri di lu Palazu de Adriano ipsius magnifici domini, de pertinentiis dicte terre Prici, ob quod idem magnificus pro cautela, certitudine e firma omnium illorum habitantium et habitare volencium in dicto loco seu Casali, fecerit, firmaverit et iuraverit certa capitula, firmata inter eumdem magnificum dominum et honorabilem Georgium Bonacasa grecum, petentem et volentem dicta capitula pro se et omnibus aliis habitandibus et habitare volentibus in dicto loco seu Casali, quorum capitalorum tenor talis est:
Capitula facta, iurata et firmata per lu magnificu et spectabili Signuri messer Ioanni de Villaraut militi, signuri di Prizzi, et Mastru Racionalli di
citra Regnum di Sicilia, a lu honorabili Iorgi Bonacasa grecu presenti, et li dicti et infrascripti Capituli relaxati per si e per tutti quilli altri pirruni vorranno et verranno ad habitari in lu locu seu Casali di lu Palazu chiamatu lu Palazu di Adrianu, di lu dictu magnificu Signuri, per castellani, contadini et firmizza di li dicti habitanti et habitari vulenti in lu locu predictu.
1. Item lu dictu magnificu Signuri avendu voluntati di habitari lu dictu locu, concedi a lu dictu Iorgi, et a tutti altri persuni voliranno abitari lu dictu
locu, totu lu dictu locu, circum circa lu dictu castellu, a loru voluntati putiri edificari casi, vigni et jardini in lu dictu locu et territoriu di lu Palazu pre-
dictu, prout est designatum.
2. Item chi dicti habitaturi di lu dictu locu digiano pagari a lu dictu Signuri et soi successuri quolibet anno tarl I per ciascheduna massaria.
3. Item chi li dicti habitaturi a loru voluntati pozanu andari et viniri, stari et partiri di lu dictu locu; et pozanu vindiri, valendunari alcunu de
loru andari, loro casi et vigni, ad personi tamen chi stavano et habitano a lu dictu locu.
4. Item chi tucti habitaturi predicti siano tenuti et digiano pagari la decima a lu dictu Signuri di tucti siminati, videlicet di furmenti, orgi, favi, chichiri,
lini et altri ligumi.
5. Item chi li dicti habitaturi digiano pagari per raxuni di herbagi per loro bestiami, zoè pecuri et crapi tari X l’anno per chentinario a la Curti di
lu dictu Signuri, et cussì similiter per chentinario di porchi tari X.
6. Item chi quilli poveri chi non avissiru si non dui boy, pozanu teniri franchi cum li dicti dui boi, dui vacchi, senza pagarindi crirbaggi.
7. Item chi si li dicti habitaturi vorranno tiniri vacchi in lo dicto phago, digiano pagari comu è consuetu, zoè grana X per testa l’annu.
8. Item chi li dicti habitaturi volendo macillari carni, digiano pagari per raxuni di gabella a lu dictu Signuri tari I per vacca, et grana V per castratu,
et grana X per porcu tantum.
9. Item lu dictu Signuri concedi a li dicti habitaturi volendo firruni per fari vigili, dari li terri per fari lu salnatu di inchenso, pagando ed incom-
inzandu a pagari lu dictu inchenso, comu è consuetu.
10. Item chi fachendo li dicti habitaturi orticelli per usu di casa loro, li pozanu far franchi et fachendilli per vindiri, tali casu digiano pagari per li
dicti tari tari VI per salmata tantum.
11. Item lu dictu magnificu Signuri promicti fari fari in lu dictu locu una capella seu ecclesia per li dicti habitaturi, fari fari sacrificio, orari, diri missi,
bactizari et quantu christiani divini fari; et lu sacerdotu, lu quali servirà tali ecclesia, sia esempto et franco di omni cosa, intendendu però li dicti habitaturi et non altera.
12. Item chi li dicti habitaturi avendo bisogna di tacsu lu phago di lo Palazu et di lu Cutugnu, lu digiano aviri per usu loro; et si di tacsu non
avissiru bisogna, pozanu aviri quanta sarà bisogno, oy per li bestiami, oy per aratri, pagando comu è dictum di supra.
13. Item chi dicti rostocchi, li quali si lariano, si li pozano teniri per loro bestiami.
14. Item chi lu dictu magnificu Signuri pozza mettiri officiali in lo dictu locu ad sua posta di li dicti habitaturi, et non altri persuni extraneoy.
15. Item chi passato Natali li dicti habitaturi pozzano mettiri loro bestiami in la glianda di lu dictu phago impune.
16. Item quando accadissi li bestiami di li dicti habitaturi fachirsi dampno a la glianda, tali bestiami non sia tenuta ad accusa, exceptu a lu dampno.
17. Item chi avendo li dicti habitaturi bisogna di la dicta glianda per loro bestiami, la pozano aviri per quello prezzo che per altro si trovassi.
18. Item chi volendo lu dictu Signuri comandari a li dicti habitaturi ad alcuno servicio, sia ipso Signuri tenuto pagarili.
19. Item chi tucti decimi et introytj, chi dicti serranno tenuti pagari, li digiano pagari et assignari in lu dictu locu tantum.
20. Item quando li dicti habitaturi vorranno vindiri vinu in lo dicto locu, tanto di lori vigni, quanto di vino venissiro et portassiro di fora, digiano pa-
gari a lu dictu Signuri per raxuni di cabella tari IIII per bucti tantum.
21. Item lu dicto magnificu Signuri promicti a li dicti habitaturi fari fari una mulinu di acqua in lu dicto locu, lu quali digiano pagari per raxuni di
machinatura lu consuetu, zoè comu si costuma in la terra di Bibona.
22. Item chi tucti quilli fructi, li quali sunnu a lu presenti in lu dicto loco, siano comuni ad tucti li dicti habitaturi.
23. Item lu dictu Signuri voli et graciose concedi, chi essendo a lu dictu locu alcuno poviro mendicanti, oy vero donni vidui, chi quilli tali siano exempti di omni angaria.
24. Item chi vulendo dicti habitaturi taglari lignami per conzari casi, possentu haviri altra lignami comoda ad casi, non digiano taglari cherqui, fraschini, et cussi di ligni di ardiri non digiano taglari cherqui, fraschini, ma simenti, frasciuti et ligni morti et altra lignami, burxelli et rami pendenti a li pluti.
25. Item chi li dicti habitaturi in lu dicto loco pozanu per usu loru accattari tunnina, oglu et sardi franchi di omni angaria; et vendendoli digiano
pagari tari II per barilir di tunnina et sardi, et tari VI per cantaru di oglu tantum.
Joannes de Villaragut
Hinc est quod hodie, preintitulato die prefatus magnificus dominus cupiens et considerans ad incolatum et habitationem dicti loci seu Casalis de lu Palazzo Adriano, presens coram nobis, de sua grata et spontanea voluntate, consentiens prius in nos in hac parte tamquam in eius Iudice ordinario, habita prius et obtenta super hoc licentia ab illustri domino Vicerege, predicta omnia et singula Capitula ut supra facta, firmata et iurata, acceptando, ratificando et confirmando, de novo acceptat, ratificat et confirmat, ac promisit et se solemniter obligavit pro se et suis in perpetuum successoribus dicto Georgio presenti et stipulanti, et michi notario infrascripto, uti persone publice stipulanti et recipienti pro omnibus illis habitandibus et habitare volentibus in supredicto loco seu Casali, predicta Capitula et omnia in eis contenta omni tempore habere ratha, gratha et firma, attendere et observare iuxta eorum seriem et tenorem ad unguem, ac teneri et observari facere per quoscumque, et nullo unquam tempore revocare, contradicere nec contravenire aliqua ratione vel causa, sub ypoteca bonorum omnium ipsius magnifici domini et successorum
suorum mobilium, stabilium, presentium et futurorum, cum refectione omnium dampnorum, interesse et expensarum, et pro predictis omnibus adimplendis et inviolabiliter observandis prefatus spectabilis dominus manibus meis infrascripti notarii, ad sancta Dei quatuor Evangelia, corporaliter tactis scripturis, prestitit iuramentum in fidem et testimonium premissorum. Actum in dicta terra Prici anno, mense die et Indictione premissis. Testes nobilis Alvuerius commendatarius sancti Iacobi, Perocca Fraltes, Ioannes de Vellassaro et Franciscus de Cartisima.
In quorum omnium promissorum fidem predictum originalem contractum, Capitula et omnia in eo contenta vidimus, legimus et diligenter inspeximus, nil per nos in eis additum vel minutum, omnique suspicione carere, nostra iudiciali auctoritate interposita in hoc scripto, et in presentem publicam formam per me notarium ut supra scripti et exemplari fecimus. Actum in terra Bibone anno, mense, die et indictione premissis.
Ego Franciscus Villaragut dominus Prichi. — Ego Antonius de Barberio Iudex qui supra. — Ego notarius Franciscus de Radiis predictum originalem contractum et Capitula et omnia in eo contenta vidi, legi, et testor. — Ego notarius Calogerius Ortoleva predictum originalem contractum, Capitula predicta legi et me subscripsi et testor. — Ego Ioannes Martinus Trombetta testor. — Ego Carolus Villaragut. — Ego notarius Henricus etc.
Ex actis meis notarii Henrici de Baldo extracta est presens copia. Collatione salva.
Et quia dictum transumptum, cum predicto contractu et Capitulis predictis, vidimus et diligenter inspeximus, iudiciali auctoritate interposita, ex
ipso transumpto transumpto ut supra manu dicti notarii Henrici, ad instantiam predictorum Grecorum habitantium in dicto Casali Palacii Adriani, presentium et petentium, factum fuit presens publicum instrumentum manu mei predicti et infrascripti notarii, ut tanta fides presenti adhibeatur quanta dicto originali transumpto adhibetur, et deinde exhiberi debeat in iudiciis et extra.
Scriptum per me predictum notarium et in presentem publicam formam redactum regia auctoritate mihi concessa, nostrum qui supra Iudicis, mey notarii et testium subscriptione roboratum, Corleoni, anno, mense, die et Indictione premissis.
Testes qui premissis interfuerunt: egregius notarius Petrus de Radiis, notarius Thomas de Lanzaroto, notarius Ioannes La Porta, notarius Alphonsus Gambocca et notarius Ioannes de Catania.
Ego Ioannes de Cathania qui supra iudex predictam originalem copiam vigi, legi, et hic me subscripsi. — Ego notarius Petrus de Rayis regius publicus predictum originale transumptum vidi, legi et me subscripsi. — Ego notarius Thomas de Lanzaroto regius publicus predictum originale transumptum vidi, legi et me subscripsi. — Ego notarius Ioannes La Porta regius publicus a flumine Salso citra vidi, legi et me subscripsi. — Ego notarius Alphonsus Gambocca regius publicus a flumine Salso citra vidi, legi et me subscripsi. — Ego notarius Ioannes de Cathania testor ut proximus.
Ego notarius Laurentius de Silvestro, qui supra, regia auctoritate per totam vallem Mazariae huius regni Sicilie citra Farum publicus tabellio, pre-
dictum originale transumptum vidi, legi, illudque rogatus scripsi, et iudiciaria auctoritate interposita transumptavi et in presentem publicam formam redegi, meoque solito signo signavi.
-
Autore trascrizione
-
it
Giuseppe La Mantia
-
Citazione bibliografica
-
it
La Mantia, Giuseppe. I capitoli delle colonie greco-albanesi di Sicilia dei secoli XV e XVI. A. Giannitrapani, 1904.
-
ESC - Ente schedatore
-
it
UniCa
-
Autore della scheda
-
it
Giampaolo Salice
-
Data creazione della scheda
-
it
15/06/2025