Capitoli di Piana dei Greci

Titolo

it Capitoli di Piana dei Greci

Data di inizio

30 agosto 1488

Ambiti e contenuto

it I capitoli di Piana dei Greci approvati il 30 agosto 1488 da Nicolò Trulenchi, procuratore dell’Arcivescovato di Monreale, inseriti nell’atto di concessione del territorio, rogato dal notaro Nicolò Altavilla di Monreale, maestro notaro dello stesso Arcivescovato, dopo aver ottenuto la licenza di popolare dal Governo (13 gennaro 1488)

Autore del documento

it Nicolò Altavilla di Monreale

Segnatura o codice identificativo

Archivio di Stato di Palermo, Registro di Notar Matteo Fallerà, vol. 1762, fo. 529r - 534

Lingua

it latino

Condizioni che regolano l'accesso

pubblico

Soggetto conservatore

it Archivio Stato di Palermo

Trascrizione

it In nomine domini nostri Iesu Christi Amen. Anno eiusdem Domini MCCCCLXXXVIII, mense Augusti die trigesimo eiusdem mensis, sextae indictionis, regnante serenissimo et illustrissimo domino, domino Ferdinando, Dei gratia invictissimo Rege Castellae, Aragonum, Siciliae, Legionis, Toleti, Valentiae, Portugalliae, Galitiae, Maioricarum, Hispalis, Sardiniae, Cordubae, Corsicae, Murciae, Giennii, Algarbiae, Algezirae et Gibraltarilae, Comite Barchinonae, domino Biscaye et Molinae, Duce Athenarum et Neopatriae, Comite Rossilionis et Ceritaniae, Marchione Oristani et Comite Goceani, regimine vero eius Regni praedicti Siciliae anno decimonono, Castellae et Legionis decimotertio, Aragonum autem et aliorum nono feliciter amen.

Nos Iohannes de Evula Iudex civitatis Montis Regalis anno praesenti sextae Indictionis, et Nicolaus Altavilla civis Panormi per totam dioecesim eiusdem felicis urbis Panormi et civitatis praedictae Montis Regalis Iudex ordinarius atque notarius publicus, et testes subscripti ad hoc vocati specialiter et rogati, praesenti privilegio seu instrumento publico notum facimus et testamur quod in nostri infrascriptorumque testium praesentia personaliter constitutus reverendus dominus **Nicolaus Trulenchi**, Gubernator et procurator generalis Archiepiscopatus et civitatis praedictae Montis Regalis sua, ut dixit contineri publico procuratorio instrumento, expositione narravit dicens quod cum inter caetera pheuda et territoria Archiepiscopatus et civitatis praedictae Montis Regalis sit pheudum nuncupatum **di lu Mercu**, simul coniunctum cum pheudo nominato **di Dandigli**, situm et positum in Valle Mazariae, in contrada della Scala della fimina, secus pheudum di Magnauni ex una parte, et pheuda di Santa Christina, li Fraxinelli, Raiihauricheusi, lu Casali et alios confines parte ex altera, in quo quidem pheudo di lo Merco appareant et sint certa maragmata ruinosa et antiqua, in quo videtur antiquitus fuisse Casale constructum et habitatum, et Ioannes Barbati, Petrus Bua, Georgius Golemi et Ioannes Schirò, tam nomine eorum proprio, quam nomine et pro parte Ioannis Maccalusi, Thomasii Tani, Antonii Roscia, Mathaei Maza, Thodari Dragotta, Georgii Burlesci, Ioannis Parrini et Georgii Lusciari absentium, necnon et quamplurimorum aliorum eorum sociorum, perquirant et perquirere nituntur in quo loco ipsi post eorum exilium, ab eorum patria expulsi, possent commode et congrue habitare, et multis per eos locis, territoriis et pheudis visis, pensatis et recognitis, tandem uno consensu dictum locum in dicto pheudo, tamquam congruiorem et aptiorem aliis elegissent, ipsi Ioannes Barbati et socii, propriis et quibus supra nominibus, supplicaverint propterea ipsum reverendum dominum Nicolaum Trulenchi, Gubernatorem praedicti Archiepiscopatus et generalem procuratorem reverendi in Christo patris et domini, Don Ioannis Borgas, Archiepiscopi dicti Archiepiscopatus, ut asseritur contineri dicto publico instrumento procuratorio, ut eis, propriis et quibus supra nominibus, et eorum haeredibus et successoribus in perpetuum concedere voluisset locum supra nominatum, in dicto pheudo di lo Merco existentem, ad illum scilicet habitandum et populandum, et in eo eorum habitationes fundandum, aedificandum et construendum, in quo possint et valeant eo modo et forma et sub illis legibus et consuetudinibus vivere et habitare, quibus vivitur et habitatur in civitate ipsa Montis Regalis.

Hinc est quod hodie die praedicto ipse reverendus dominus Nicolaus, quo supra nomine, praesens coram nobis, huiusmodi supplicationi et petitioni inclinatus ut dixit, ac tendens etiam ad commodum et utilitatem populationis et habitationis praedictae faciendae resultantem, Domino dante, in dies maiori Ecclesiae dicti Archiepiscopatus et ipsi reverendissimo domino Archiepiscopo et suis successoribus in perpetuum, praesens coram nobis, quo supra nomine, sponte, obtenta prius licentia Regiae Curiae, ut infra videlicet:

**Ferdinandus** Dei gratia Rex Castellae, Aragonum, Siciliae etc. — Praesidentes in regimine dicti Regni Siciliae, reverendo Nicolao Trulenchi, generali Procuratori Archiepiscopatus et civitatis Montis Regalis, oratori et fideli regio dilecto salutem.

Quia vos idem Gubernator et Procurator nomine praedicto concedere intenditis, nostro praeveniente licentia, ut in pheudis ipsius Archiepiscopatus, nuncupatis di lu Mercu et Dandigli, sitis et positis in Valle Mazariae, Thomasius Tani, Ioannes Barbati, Antonius Roxia, Matheus Maza, Thodarus Dragotti, Ioannes Maccalusi, Georgius Burlexio, Ioannes Taminit et Georgius Luxiari Graeci et exteri, tam proprio nomine, quam pro parte multorum sociorum, possint et valeant de novo erigere, construere et aedificare quoddam rus et casale habitabile, iuxta formam Capitulorum inter vos pactatorum et firmandorum, in posse notarii Nicolai Altavilla, Magistri Notarii dicti Archiepiscopatus, dignaremur propterea vobis facultatem concedendi, dictisque Thomasi et consortibus aedificandi licentiam concedere et impertiri, si et quatenus nostrae huiusmodi licentiae munimine opus sit.

Nos vero attendentes utilius esse ut pheuda et loca praedicta habitentur, quam inhabitata remaneant, aliisque bonis respectibus moti, tenore praesentium vobis praefato reverendo Nicolao, nomine praedicto, concedendi et praedictis Thomasio et consortibus aedificandi in dictis pheudis, seu in aliquo ipsorum coniunctim vel divisim ut praefertur, dictum Casale, et novam habitationem faciendi, licentiam iamdictam, facultatem et plenum posse concedimus, de nostra certa scientia impertimur iuxta formam dictorum Capitulorum pactatorum et firmandorum ut supra, dispensantes super quibusvis Capitulis, pragmaticis et Constitutionibus Regni in contrarium forte quoquo modo disponentibus, iuribus tamen Regiae Curiae et dicti Archiepiscopatus et alterius cuiusvis semper salvis et illaesis remanentibus. Mandantes spectabili, magnificis et nobilibus eiusdem Regni Magistro Iustitiario, eiusque in officio Regio Locumtenenti, Iudicibus Magnae Regiae Curiae, Magistris Rationalibus, Thesaurario et Conservatori Regii Patrimonii et eius regio Locumtenenti, Advocato quoque et Procuratoribus fiscalibus, caeterisque aliis dicti Regni officialibus quocumque titulo et dignitate fungentibus, tam praesentibus quam futuris, quatenus huiusmodi nostram licentiam et provisionem ac omnia et singula in ea contenta vobis reverendo Nicolao et praenominatis hominibus Graecis, nominibus quibus supra, teneant firmiter et observent ac teneri et observari, per quos deceat, inviolabiliter faciant iuxta sui seriem et tenorem, et caveant a contrario pro quanto gratia regia eis cara est, et poenam florenorum mille regio Fisco applicandam cupiunt evitare. Datum in urbe felici Panormi die decimotertio mensis Ianuarii, sextae Indictionis, MCCCCLXXXVII. — Ramon de Santapau. — P. Julianus Centelles P. — Vidit Alferius Thesaurarius. Bene stat. Franciscus Minutulus pro Fisci Patronus. Domini Praesidentes mandarunt Petro Cavaleri pro Protonotario et eius locumtenenti, et eam vidit Alferius Thesaurarius et Franciscus Minutulus pro Fisci Patronus. Solvit tarenos sex. Ioannes Bonanomita. Ioannes Adam regius locumtenens in officio Conservatoris. Registrata in Cancellaria. Registrata penes Prothonotarium.

Concessit et concedit in perpetuum, tenore praesentium, praefatis Ioanni Barbati et sociis praesentibus, propriis et quibus supra nominibus, in perpetuum recipientibus, locum praedictum aptum et congruum, ut dixerunt, ad populandum, habitandum et in eo eorum habitationes construendum et fundandum, sub infrascriptis legibus, conditionibus, iuribus et consuetudinibus.

1. In primis praedicti Ioannes Barbati et socii, propriis et quibus supra nominibus, infra annos tres, numerandos a primo Septembris anni septimae In dictionis proxime futuri usque et per totum annum nonae Indictionis tunc sequentem, teneantur, sint et intelligantur expresse obligati in dicto Casale di lo Merco fundare, construere eorum habitationes et domos, et vineas plantare, et alia aedificia, rus et casale facere et aedificare [in] totum vel in partem, alias liceat praefato domino Nicolao, quo supra nomine, et suis successoribus dictum locum ad se avocare, et dictos Ioannem et socios, propriis et quibus supra nominibus, a dicto loco expellere, et ipsi teneantur ad suam requisitionem illum vacuum et expeditum relaxare.

2. Item quod pro praedictis tribus annis, ut supra numerandis, praefatus dominus Nicolaus, quo supra nomine, concessit et concedit praefato Ioanni Barbati et sociis, propriis et quibus supra nominibus, omnia herbagia, man dragia, carnagia et alia quaecumque spectantia et pertinentia in dictis pheudis di lo Merco et Dandigli, et ut dicitur dicta pheuda inclusa et strasactata pro eorum usu, pro quorum pheudorum usu dicti Ioannes Barbati et socii, propriis et quibus supra nominibus, teneantur, sint et intelligantur in solidum expresse obligati, et omnia eorum bona praesentia et futura hipothecata sub quibus cumque obligationibus, iuramentis et renuntiationibus a iure statutis et concessis, tacite vel expresse, in manibus meis infrascripti notarii praesentis et confirmatis, quolibet anno trium dictorum annorum, in fine mensis Augusti, scilicet cuiuslibet ipsorum, solvere et assignare praefato domino Nicolao, quo supra nomine, uncias trigintaduas pro omni iure ipsorum pheudorum, quae quidem pheuda limitari debent per Procuratorem ipsius Ecclesiae praedictae.

3. Item quod casu quo praefatus dominus Nicolaus, quo supra nomine, elegerit et voluerit, sit tamen in sui et suorum libitu voluntatis, post finitum
tempus trium dictorum annorum, dicta pheuda di lo Merco et Aynidingli ipsis Ioanni Barbati et sociis, propriis et quibus supra nominibus, relaxare pro eorum usu, absque aliqua pecuniaria pensione, teneantur ipsi Ioannes Barbati et socii, propriis et quibus supra nominibus, praefato domino Nicolao, quo supra nomine, et suis in perpetuum haeredibus et successoribus in dicta maiori Ecclesia civitatis praedictae, solvere in dicto Casale decimam partem omnium eorum animalium sub quocumque genere existentium, nisi de iumentis seu genere iumentorum et de vaccis, de quibus solvere debeant in pecunia, prout iuris erit, et tunc fuerit inter eos accordatum, necnon decimam partem cereris anno quolibet per eos recolligendae, et decimam uvarum et omnium aliorum et singulorum fructuum procreandorum, plantandorum, et per eos aedificandorum in dicto Casale, in ultimo mensis Augusti cuiuslibet anni in perpetuum, et secundum temporis congruitatem, et bona ipsa exigerent.

4. Item quod praefati Ioannes Barbati et socii, propriis et quibus supra nominibus, semper et omni futuro tempore in perpetuum teneantur et sint
expresse obligati omnia eorum frumenta, quae molenda necesse erunt, molere molendinis existentibus in territorio Ecclesiae praedictae, videlicet molendinis di latu, Malivellu, et in defectu ipsorum, molendinis dictae civitatis, sub poenis statuendis et imponendis arbitrio praefati domini Nicolai, quo supra nomine, et successorum in perpetuum in dicta Ecclesia et eorum officialium.

5. Item quod si praefati Ioannes Barbati et socii in anno praesenti fecissent, seu per eos in dictis pheudis di lo Merco et Aynidingli facta fuissent
maïsia, teneantur ipsi propriis sumptibus eorum solvere et satisfacere patronis praesentibus herbagia ipsorum pheudorum tenentibus et possidentibus, prout de iure erit.

6. Item quod quandocumque in dicto Casale esset locus aptus, in quo possit commode molendinum construi, aedificari et fundari, ipsi Ioannes Barbati et socii, propriis et quibus supra nominibus in perpetuum, teneantur et sint expresse obligati eorierare ipsum dominum Nicolaum, quo supra nomine, et successores in dicta Ecclesia in perpetuum, et sit in sua et suorum potestate illud aedificandi; et numquam ullo tempore liceat ipsis Ioanni Barbati et sociis, nec eorum in perpetuum haeredibus et successoribus molendinum in dicto Casale aedificare absque expressa licentia praefati rev.mi domini Archiepiscopi et suorum in perpetuum successorum.

7. Item praefati Ioannes Barbati et socii, propriis et quibus supra nominibus, ac eorum successores in perpetuum, et alii quicumque, qui in futurum habitaverint et steterint in dicto Casale teneantur, et sint expresse obligati in persona et bonis solvere praefatae Ecclesiae omni futuro tempore gabellas infrascriptas, videlicet scannaturam, dohanam, bosceiram, campariam, et alias quascumque solitas, debitas et consuetas in dicta civitate Montis Regalis et eius territorio.

8. Item quod quolibet anno praefatus dominus Nicolaus, quo supra nomine, et sui successores omni futuro tempore, debeant in eodem Casale Graecos creare officiales solitos et consuetos, scilicet Capitaneum, Iuratos, Baiulum et alios necessarios officiales, qui habeant ministrare iustitiam in dicto Casale et per totum territorium ipsorum pheudorum inter eos.

9. Item quod Iustitiarius civitatis Montis Regalis omni futuro tempore possit et valeat illis potestate, iurisdictione et mero et mixto imperio super dicto Casale eiusque habitatoribus uti, quibus et quemadmodum utitur, et quae habet et exercet in dicta civitate et per totum territorium ipsius Archiepiscopatus.

10. Item quod per haec Capitula non intelligatur nec sit in aliquo generatum aliquod praeiudicium, nec derogatum iuribus et praeheminentiis, pote statibus et privilegiis dicti Archiepiscopatus Montis Regalis, imo omnia ipsius Archiepiscopatus iura, praeheminentiae, potestates et privilegia, tam in spiritualibus quam in temporalibus, remaneant semper firma, valida et illesa.

Quae omnia praedicta et infrascripta fuerunt per ipsum dominum Nicolaum, quo supra nomine, et per dictos Ioannem Barbati et socios, propriis et quibus supra nominibus in perpetuum pactata, firmata, et in manibus meis infrascripti notarii, solemni interveniente iuramento iurata et promissa omni futuro tempore observare, et in praemissis seu aliquo ipsorum non contrafacere vel venire aliqua ratione seu causa, sub bonorum omnium eorum, propriis et quibus supra nominibus, praesentium et futurorum hipotheca et obligatione, cum refectione omnium damnorum, interesse et expensarum litis et extra, et in casu contraventionis in praemissis seu aliquo praemissorum, liceat fieri rursus in persona et bonis ipsorum Ioanni Barbati et sociorum, iuxta formam novi ritus.

Unde ad cautelam tam praefati domini Nicolai, quo supra nomine, quam praefatorum Ioannis Barbati et sociorum, propriis et quibus supra nominibus, et aliorum quorum interest seu interesse poterit in futurum, factum est exinde praesens publicum instrumentum seu privilegium publicum, et in hanc publicam formam redactum per me notarium supradictum et infrascriptum, per ipsas partes vo-
catum et rogatum, nostrum, qui supra, Iudicis et notarii ac subscriptorum testium subscriptionibus et testimonio roboratum.

Actum in dicta civitate Montis Regalis anno, mense, die et indictione praemissis.
Ego Ioannes de Evula, qui supra Iudex, me subscripsi manu aliena.
Ego Iacobus Susinno in praemissis omnibus me subscripsi et testor.
Ego frater Iacobus Deutiallegri in praemissis omnibus interfui et testor.
Ego presbyter Antonius de Aversa in praemissis omnibus interfui et testor.
Ego Benedictus de Lapi in praemissis omnibus interfui et testor.
Ego Andreas Plumar in praemissis omnibus interfui et testor.
Testes nobilis Iacobus Susinno, frater Iacobus Deutiallegri, Andreas Plumar,
presbyter Antonius de Aversa, Benedictus de Lapi et Honuphrius Antist.

Ego Nicolaus Altavilla civis Panormi notarius publicus, qui supra, praemissis omnibus interfui, eaque rogatus recepi, publicavi et in hanc publicam
formam manu propria redegi, meque subscripsi ac meo solito signo signavi in fidem et testimonium praemissorum.

Privilegia suprascripta confirmamus, et quo ad creationem Magistri Notarii, donec inter eos habiles reperiantur, ita confirmamus.

Alexander card. Farnesius Archiepiscopus Montis Regalis. Datum in civitate nostra Montis Regalis, die octavo mensis Aprilis anno 1565. Caesar Bratterius Aud.

Confirmamus, ut ab illustrissimo et reverendissimo domino praedecessore nostro, ita confirmamus. D. Ludovicus de Torres Archiepiscopus.
Datum in civitate nostra Montis Regalis, die undecimo Maii 1574. D. Ludovicus de Torres Vicarius generalis.

Confirmamus ut ab illustrissimis et reverendissimis dominis praedecessoribus nostris.
Ludovicus Archiepiscopus Montis Regalis.
Datum in civitate nostra Montis Regalis die vigesimo Iunii 1588. Michael Checa Secretarius.

Et tandem supradicta concessio fuit confirmata, et fuerunt emanatae litterae observatoriales, cum inserto tenore omnium praedictorum, ab eodem ill.mo domino Ludovico secundo, tunc Cardinale, de Torres in civitate Corilionis, in discursu Visitae, die vigesimo primo Novembris, quintae Indictionis 1606. Thomas Erranti Magister Notarius Visitae.

Autore trascrizione

it Giuseppe La Mantia

Citazione bibliografica

it La Mantia, Giuseppe. I capitoli delle colonie greco-albanesi di Sicilia dei secoli XV e XVI. A. Giannitrapani, 1904.

ESC - Ente schedatore

it Giampaolo Salice

Autore della scheda

it UniCa

Data creazione della scheda

it 15/06/2025

Diritti d'accesso

it pubblico

Colonizzazioni interne e migrazioni | Risorse

Contenuto

Risorse correlate